Urethrastricturen zijn een veelvoorkomende en goed behandelbare oorzaak van traag, moeilijk of pijnlijk plassen. Ze ontstaan wanneer een deel van de urethra (de buis die urine uit het lichaam afvoert) vernauwt door littekenvorming. Het doel van de behandeling is een betrouwbare urinestroom te herstellen, het risico op infecties en blaasproblemen te verlagen en de urinewegen en nieren op lange termijn te beschermen.

Wat is een urethrastrictuur?

Een urethrastrictuur is een vernauwing van de urethra door fibrose (littekenweefsel) nadat het slijmvlies van de urethra beschadigd of ontstoken is geweest. Bij mannen is de urethra langer en loopt deze door sponsachtig weefsel (corpus spongiosum). Beschadiging in dit gebied kan leiden tot littekenvorming en verstrakking die in de loop van de tijd kan verergeren.

Een strictuur kan kort zijn en beperkt tot een klein segment, of langer en complexer. De lengte en de locatie van de vernauwing bepalen in belangrijke mate welke behandeling het meest geschikt is en hoe duurzaam het resultaat waarschijnlijk zal zijn.

Waardoor ontstaan stricturen?

Een strictuur ontstaat meestal na beschadiging van de urethra. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• Eerdere urologische ingrepen of operaties waarbij de urethra of prostaat betrokken is (bijvoorbeeld ingrepen die via de urethra worden uitgevoerd)
• Gebruik van een blaaskatheter, vooral als het inbrengen moeilijk was of de katheter langdurig nodig was
• Urethritis, waaronder ontsteking in verband met seksueel overdraagbare aandoeningen
• Trauma aan het perineum (het gebied tussen geslachtsdelen en anus), zoals een val of stoot met spreidstand (straddle injury)
• Het uitplassen van een steen die de urethra beschadigt

Bij sommige mensen wordt geen duidelijke aanleiding gevonden, maar ontstaat er toch littekenvorming.

Klachten die kunnen wijzen op een strictuur

Klachten kunnen variëren van mild tot ernstig en nemen vaak geleidelijk toe. Typische kenmerken zijn:

• Verminderde urinestroom of een zwakke straal
• Persen om te kunnen plassen
• Een gespleten of "gevorkte" straal
• Nadruppelen na het plassen
• Langer nodig hebben om de blaas te legen
• Het gevoel dat de blaas niet volledig leeg is

Bij verder gevorderde vernauwing kan plassen extreem moeilijk worden, met slechts druppels, of kan de urine helemaal niet meer komen (urineretentie). Dit vraagt om snelle medische beoordeling.

Doordat de urinestroom wordt belemmerd, kunnen stricturen ook bijdragen aan:

• Terugkerende urineweginfecties
• Branderigheid of ongemak bij het plassen
• Blaasstenen
• Pijn of druk in de onderbuik

Waarom goede diagnostiek belangrijk is

Een zorgvuldige beoordeling is belangrijk, omdat niet alle plasklachten door een strictuur worden veroorzaakt. Aandoeningen zoals een vergrote prostaat, een overactieve blaas, een urineweginfectie of neurologische blaasproblemen kunnen vergelijkbare klachten geven.

In onze urologiekliniek is de evaluatie gericht op het bevestigen of er een strictuur aanwezig is, het in kaart brengen van de exacte locatie en lengte, en het identificeren van factoren die de behandelkeuze kunnen beïnvloeden, waaronder eerdere ingrepen en eventuele eerdere behandelingen van een strictuur.

Veelgebruikte onderzoeken

Onderzoeken worden gekozen op basis van klachten en bevindingen bij het onderzoek. Ze kunnen omvatten:

• Anamnese en lichamelijk onderzoek: vaak de meest informatieve eerste stap
• Uroflowmetrie (uroflowtest): meet de snelheid en het patroon van de urinestroom en kan wijzen op een obstructie
• Beeldvorming van de urethra met contrast en röntgen: gespecialiseerde onderzoeken kunnen worden gebruikt om de vernauwing en de lengte ervan te bepalen
• Cystoscopie: een dunne camera wordt in de urethra ingebracht om de vernauwing direct te bekijken; dit helpt bij de planning en kan in geselecteerde gevallen ook onderdeel van de behandeling zijn

Kan een strictuur vanzelf verbeteren?

Een urethrastrictuur is een lichamelijke vernauwing door littekenweefsel. Deze verdwijnt doorgaans niet vanzelf en medicatie kan het litteken niet wegnemen. Antibiotica kunnen een infectie behandelen die naast een strictuur optreedt, maar behandelen de onderliggende blokkade niet.

Omdat de vernauwing kan verergeren en tot complicaties kan leiden, wordt tijdige beoordeling door een specialist aangeraden.

Behandelopties en hoe ze werken

De meest geschikte aanpak hangt af van:

• Lengte en locatie van de strictuur
• Mate van vernauwing en of deze gedeeltelijk of volledig is
• Oorzaak van de strictuur
• Of het om een eerste strictuur gaat of om een terugkeer (recidief)
• Eerdere ingrepen (bijvoorbeeld eerdere endoscopische behandelingen)

In grote lijnen zijn er twee categorieën: endoscopische (minimaal invasieve) ingrepen en open reconstructieve chirurgie (urethroplastiek).

Endoscopische ingrepen (minimaal invasief)

Endoscopische behandeling vindt plaats via de urethra, zonder uitwendige incisies. Mogelijkheden zijn onder andere:

• Dilatatie: het vernauwde segment wordt voorzichtig opgerekt
• Interne urethrotomie: de strictuur wordt van binnenuit ingesneden met een klein mesje of laser om het kanaal te verbreden

Deze benaderingen worden meestal overwogen bij een korte, ongecompliceerde strictuur. Ze kunnen de urinestroom snel verbeteren, maar terugkeer komt vaak voor, vooral naarmate de strictuur langer is.

Een belangrijke beperking is de duurzaamheid. Bij sommige mensen treedt herhaaldelijke vernauwing op en zijn herhaalde ingrepen nodig. Als endoscopische behandeling faalt of de strictuur snel terugkomt, kan het meerdere keren herhalen van dezelfde aanpak de kwaliteit van leven verminderen en latere reconstructie complexer maken. In zulke situaties wordt open reconstructieve chirurgie vaak besproken.

Tijdelijke urine-afleiding wanneer urine niet kan passeren

Als de urethra volledig geblokkeerd is en plassen niet mogelijk is, is snelle drainage nodig. In sommige gevallen wordt een suprapubische katheter (een katheter via de onderbuik in de blaas) geplaatst om retentie op te heffen en de nieren te beschermen terwijl een definitieve behandeling wordt gepland.

Urethroplastiek (open reconstructieve chirurgie)

Urethroplastiek is een operatie waarbij het vernauwde deel van de urethra wordt hersteld. Dit wordt doorgaans gezien als de meest duurzame optie bij langere stricturen, terugkerende stricturen of stricturen die niet goed reageren op endoscopische ingrepen.

Er bestaan verschillende technieken voor urethroplastiek. Afhankelijk van locatie en lengte kan het vernauwde segment worden verwijderd en kunnen de gezonde uiteinden weer aan elkaar worden gezet, of kan de reconstructie worden uitgebreid met weefseltransplantaten. De specifieke methode wordt bepaald na beeldvorming en beoordeling met cystoscopie.

Omdat urethroplastiek ingrijpender is dan endoscopische behandeling, zijn planning en controle achteraf extra belangrijk. Het doel is een stabiele, langdurige verbetering van de urinestroom en een lagere kans op herhaalde ingrepen.

Regeneratieve of aanvullende behandelingen

In geselecteerde situaties zijn injecteerbare aanvullende behandelingen onderzocht om weefselherstel na endoscopische behandeling te ondersteunen. De geschiktheid en het te verwachten effect kunnen verschillen, en de onderbouwing en beschikbaarheid variëren per centrum. Als zulke opties relevant zijn, kunnen ze worden besproken in het licht van het type strictuur, eerdere recidieven en de algemene behandeldoelen.

Herstel en wat u daarna kunt verwachten

Het herstel hangt af van de uitgevoerde ingreep.

Na endoscopische behandeling

Veel patiënten hervatten dagelijkse activiteiten relatief snel. Een tijdelijke katheter kan gedurende korte tijd nodig zijn. De controle bestaat meestal uit het bespreken van klachten en, indien passend, herhaalde uroflowmetrie om terugkeer tijdig te signaleren.

Na urethroplastiek

Het herstel duurt langer en omvat vaak:

• Een katheter gedurende een afgesproken periode zodat de reconstructie kan genezen
• Een gepland controleschema, dat in geselecteerde gevallen beeldvorming of cystoscopie kan omvatten
• Geleidelijke terugkeer naar volledige activiteit op advies van de uroloog

Het is normaal dat het behandelteam de urinestroom en plasklachten in de tijd blijft volgen, omdat vroege herkenning van een recidief de behandelopties verbetert.

Risico’s, beperkingen en belangrijke aandachtspunten

Alle ingrepen brengen risico’s met zich mee, die variëren per techniek en per persoon. De specialist licht de risico’s toe die voor u het meest relevant zijn, maar belangrijke aandachtspunten zijn:

• Recidief: komt vaker voor na dilatatie of interne urethrotomie, vooral bij langere stricturen
• Infectie: een urineweginfectie kan rond de ingreep optreden en is meestal goed te behandelen
• Bloeding of tijdelijk ongemak bij het plassen
• Urineretentie: soms verbetert de urinestroom niet direct of kan deze tijdelijk verslechteren door zwelling
• Noodzaak van verdere ingrepen: vooral als de strictuur terugkomt

Een duidelijke strictuur onbehandeld laten kan leiden tot herhaalde infecties, blaasstenen en stuwing op de urinewegen. In ernstige gevallen kan langdurige obstructie de nierfunctie beïnvloeden. Een infectie kan zich ook uitbreiden naar nabijgelegen structuren en bijdragen aan ontsteking van de prostaat of de testikels.

Uw consult en verdere begeleiding

Zorg bij urethrastricturen heeft baat bij continuïteit en ervaren besluitvorming. In onze urologiekliniek richt het consult zich op:

• Inzicht krijgen in uw klachten en de impact op het dagelijks leven
• Het bespreken van eerder kathetergebruik, infecties, seksueel overdraagbare aandoeningen, trauma en eventuele eerdere urologische ingrepen
• Het bevestigen van de diagnose met passende onderzoeken
• Het uitleggen van de waarschijnlijke oorzaak, de kenmerken van de strictuur en welke opties het meest geschikt zijn
• Het afstemmen van realistische verwachtingen over slagingskans, risico op recidief en follow-up

Na de behandeling biedt ons medisch team gestructureerde follow-up om het herstel te volgen, katheterzorg te begeleiden wanneer nodig en snel te reageren als klachten terugkeren. Als u op enig moment niet kunt plassen, koorts krijgt, hevige pijn ervaart of toenemende plasklachten ontwikkelt, is een spoedbeoordeling verstandig.